نشست معرفی و بررسی دانشنامه فاطمی(س) برگزار شد

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در ابتدای این جلسه که همزمان با برگزاری بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و با حضور علاقمندان به کتاب برپا شد، حجت الاسلام و المسلمین فاضل حسامی عضو شورای علمی گروه اجتماعی دانشنامه فاطمی(س) در سخنانی ضمن معرفی فعالیت‌های علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و هم‌چنین گزارشی از روند شکل‌گیری دانشنامه فاطمی(س) گفت: قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به علت هجمه‌ای که به جایگاه زن در اسلامی می‌شد، شهید استاد مطهری کتاب جایگاه زن در اسلام را نوشت. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی این هجمه سنگین‌تر و وسیع‌تر شد. شورای علمی بر خود وظیفه دید تا این دانشنامه و علی‌الخصوص مباحث زن و خانواده را به عنوان ملحقات دانشنامه را تولید کند تا زنان ما بتوانند حضرت فاطمه زهرا(س) را اسوه خود قرار دهند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در این دانشنامه دو دسته کلی موضوعات مطرح بود. اول موضوعاتی که اختصاص به شخصیت، جایگاه، سیره و… حضرت زهرا(س) داشت و دوم موضوعاتی که به تناسب شخصیت ایشان به موضوع زن و خانواده در فقه، حقوق و اجتماع می‌پرداخت.

عضو هیات علمی پژوهشکده دانشنامه‌نگاری ادامه داد: مقالات دانشنامه‌ای با سایر انواع مقالات تفاوت اساسی دارد. یک نویسنده مقاله دانشنامه‌ای باید تمامی منابع مرتبط با موضوع مقاله را بخواند و سپس در یک سیر تاریخی به موضوع نگاه کند و در نهایت تمام عصاره همه منابع را به صورت فشرده در یک مقاله کوتاه به صورت منظم، تاریخ‌مند، علمی و هدفمند بیاورد. در این مقاله باید تمامی نظرات حنی نظرات مخالف و منتقد نیز دیده شود.

حجت الاسلام و المسلمین حسامی در پایان صحبت‌های خود تاکید کرد: اگر دانشنامه‌ای در موضوعی تولید شود، اگر کامل و جامع باشد و تمام موضوعات آن حوزه را در برگیرد دیگر کسی به تولید دانشنامه در مورد آن موضوع روی نمی‌آورد. به گفته مراجع معظمی که این دانشنامه خدمت آن حضرات تقدیم شد، این دانشنامه در موضوع فاطمی(س) کامل و جامع است.

در ادامه این جلسه حجت الاسلام و المسلمین اکبر زراعتیان مدیر علمی فنی پژوهشکده دانشنامه‌نگاری پژوهشگاه در سخنانی ضمن گرامیداشت ایام شهادت امام هادی(ع)، گفت: دانشنامه‌ها که جایگاه ویژه‌ایی در بین اهل علم باز کردند در اصل ابزاری برای گزارش علوم با زبانی رسا و گویا هستند. ما در این حوزه با دو نوع دانشنامه مواجه هستیم. نوع اول دانشنامه های آزاد یا مطلق هستند مانند دانشنامه جهان اسلام یا دایره‌المعارف بزرگ اسلامی که گستره عظیمی از مطالب و حوزه‌های مختلفی را در بر بگیرد.

وی ادامه داد: اما نوع دومی از دانشنامه‌ها هستند که مربوط به موضوع یا شخص خاصی هستند که گزارشاتی در مورد آن موضوع خاص و حواشی آن، در این دانشنامه‌ها نگارش می‌شود. دانشنامه فاطمی(س) نیز در این نوع از دانشنامه‌ها می‌گنجد که بر محوریت فرد خاصی نگارش شده است.

حجت الاسلام زراعتیان در مورد خصوصیات یک دانشنامه مطلوب نیز گفت: مهم‌ترین خصوصیت یک مقاله دانشنامه‌ایی جامعیت آن است. نویسنده باید در موضوع خاص مورد تحقیق خود باید تمام آرا و نظریات را در مورد آن موضوع از ابتدا تا امروز را گزارش کند. این جامعیت باعث می‌شود مقالات دانشنامه‌ای به یک مرجع علمی تبدیل شود.

وی ادامه داد: زبان نگارش مقالات دانشنامه‌ای، گزارش است. نویسنده گزارشگر مطالب است. البته این بدان معنا نیست که نویسنده نباید نظر دهد؛ در نگارش مقاله دانشنامه‌ای نویسنده نوآوری داشته باشد باید در خلال مطالب گزارشی خود بگوید.

وی افزود: به علت این که ما در دانشنامه تکرار مطالب را نداریم در دانشنامه ما از نقل قول مستقیم پرهیز می‌کنیم. به همین خاطر مضمون روایات و… نوشته می‌شود نه اصل روایات.

مدیر علمی فنی پژوهشکده دانشنامه‌نگاری گفت: و نکته آخر این که هیچ مطلبی در دانشنامه بدون استناد پذیرفته نیست. تمام مقالات باید با الویت به استناد به اسناد اصلی و دست اول نگارش شود و در صورت نبود دسترسی به اسناد دست اول باید به اسناد دست دوم استناد شود.

حجت الاسلام و المسلمین زراعتیان در پایان صحبت‌های خود گفت: یکی از نکاتی که باید در اینجا خدمت شما عرض کنم این است که مقالات این دانشنامه در ابتدا به صورت علمی پژوهشی نوشته شد که با سختی فراوان تبدیل به مقالات دانشنامه‌ایی با در نظر گرفتن موارد بالا و سایر مواردی چون روان‌نویسی، شد. امیدوارم این خدمت ناچیز مورد قبول ساحت مقدس حضرت فاطمه(س) قرار گیرد.

 

تهیه نرم‌افزار‌ موبایلی دانشنامه‌های فاطمی و امام علی(ع)+لینک دانلود

 

حجت‌الاسلام ابوالقاسم مقیمی حاجی رییس پژوهشکده دانشنامه‌نگاری دینی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری فارس ضمن اعلام این خبر اظهار داشت: با وجود اینکه هنوز دانشنامه فاطمی به مرحله نهایی نرسیده و رونمایی از متن کامل آن به ابتدای پاییز خواهد رسید، چکیده مقالات این مجموعه در قالب نرم‌افزار آماده شده و به صورت رایگان در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

وی با اشاره به اینکه چکیده مقالات این دو دانشنامه در دو فورمت «جاوا» (برای گوشی‌های قدیمی‌ و ساده) و «اندروید» (برای گوشی‌های نسل جدید) طراحی شده است، افزود: این نرم‌افزارها از صفحه نخست سایت پژوهشکده دانشنامه‌نگاری دینی قابل دریافت است.

حجت‌الاسلام مقیمی‌حاجی در ادامه افزود: خلاصه بیش از ۱۱۰ مقاله دانشنامه امام علی (ع) براساس ۱۲ مجلد کتاب و مقالات سه جلد ابتدایی دانشنامه فاطمی در این نرم‌افزار گنجانده شده است و مخاطب به راحتی می‌تواند مقالات مدنظر خود را پیدا کند.

رییس پژوهشکده دانشنامه‌نگاری دینی یکی از ویژگی‌های این نرم‌افزار را ساده و قابل فهم بودن مقالات آن برای انواع مخاطبان و دسترسی آسان به بخش‌های مختلف و مدنظر مخاطب به شمار آورد.

وی در پایان یادآور شد: لوح فشرده و نرم‌افزار این دو دانشنامه امسال در نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم نیز توزیع و در سایت نمایشگاه نیز بارگذاری شده است.

به گزارش فارس، علاقه‌مندان برای دانلود نرم‌افزارهای مذکور با حجم ۲ مگابایت، از این لینک (مستقیم) یا این لینک (غیرمستقیم) اقدام کنند.

 

 

تقدیر از دانشنامه فاطمی(س) و اهدای جایزه برتر به حجت‌الاسلام و المسلمین علی ذوعلم

دومین همایش و اولین جشنواره ملی ارتقای کیفیت آثار، محصولات و فعالیت‌های فرهنگی صبح روز سه‌شنبه ۱۱ تیزماه ۱۳۹۲ با تقدیر از دانشنامه فرهنگ فاطمی(س) و اهدای جایزه برتر به مقاله «معیارهای اساسی کیفیت در محصولات فرهنگی» از حجت‌الاسلام و المسلمین علی ذوعلم رییس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در برج میلاد برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ضرغامی در این مراسم درباره موضوع برگزاری همایش عنوان داشت: ارتقاء کیفی محصولات فرهنگی حلقه مفقوده‌ای بود که یا اصلا به آن توجه نشد و یا به صورت پراکنده بین افراد و مدیران فرهنگی مورد توجه قرار گرفته است. قاعدتا تولید فرهنگی در همه ابعاد نیازمند ارتقای کیفی است و ما نباید به تولیدات سطحی بسنده کنیم. برگزاری این همایش موجب می‌شود تا به صورت علمی به موضوع ارتقاء فرهنگی بیندیشیم و آثار ماندگاری در این زمینه تولید کنیم که می‌تواند تجربه‌ای برای اقدامات و تولیدات فرهنگی در آینده باشد. رئیس رسانه ملی با بیان این که ابتدا باید به مدیران فرهنگی تفهیم کنیم که منظور از کیفیت چیست؟ تصریح کرد: امروز هماهنگ کردن همه دست‌اندرکاران و مدیرانی که امر تولید را هدایت می‌کنند و نظارت و قضاوت بر تولید فرهنگی را برعهده دارند یک ضرورت مهم است و ایجاد این هارمونی و یکنواختی و فهم مشترک بین همه مدیران موضوعی است که امروز جای آن خالی است.ضمن اینکه تولید محصولات فرهنگی امروز یک تفاوت اساسی با گذشته دارد. در گذشته محصولات فرهنگی به صورت مجزا قابل بررسی و ارزش‌گذاری بود ولی امروز با پدیده‌ای به نام رسانه روبرو هستیم که تمامی معادلات فرهنگی را تحت تاثیر خود درآورده است.
ضرغامی افزود: امروز دیپلماسی عمومی جزء دیپلماسی رسانه‌ای نیست. تحولاتی که در منطقه رخ داد نیز نشان دهنده نقش سرنوشت‌ساز چند رسانه بود. بنابراین باید گفت امروز تولید فرهنگی در درون رسانه شکل گرفته و هویت می‌یابد. کسانی که بر امور فرهنگی مدیریت می‌کنند اگر این معنا را فهم نکنند و به عنوان یک الفبا در تولیدات فرهنگی مد نظر قرار ندهند راه را به خطا خواهند رفت.
وی در بخش دیگری از سخنانش تاکید کرد: با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری درباره افزایش ارتقای کیفی تولیدات فرهنگی، باید در فهم این سخن مقام معظم رهبری دقت کرد این که می‌فرمایند تولید یک اثر خوب و اثرگذار از تولید چند اثر سطحی و بی‌مایه بهتر است یک تبصره نیز دارد. تبصره‌اش این است که ما نباید به سمتی رویم که از حجم تولیدات فرهنگی کاسته و تنها چند اثر فرهنگی سبک بالا تولید کنیم.
حجت الاسلام و المسلمین رضا غلامی به عنوان سخنران بعدی همایش گفت: یکی از مطالبات جدی رهبر معظم انقلاب از مراکز فرهنگی توجه به بحث، ارتقای کیفیت آثار و محصولات این حوزه است.
وی با بیان اینکه سرمایه انسانی و مجموعه امکانات سخت افزاری و نرم افزاری دستگاه ها با خروجی برنامه ها انطباق ندارد،افزود:ما نیازمند تحول و تغییری جدی در ارتقاء کیفیت محصولات هستیم.تحقق این امر با شعارو بیان، عملی نمی شود.
غلامی تاکید کرد: برنامه ریزی دقیق و سرمایه گذاری مناسب در تحقق این امر لازم است و نیازمند ساختن زمینه های لازم و بسترهای مناسب دراین راستا هستیم.
وی یادآور شد: اگرچه توجه به شکل و صورت محصولات فرهنگی و رعایت استانداردها مهم است، اما باید قالب و صورت در خدمت محتوا قرار گیرد.موضوع عمق بخشیدن به محتوا و غنی سازی آن در ارتقای کیفیت محصولات فرهنگی مهم است.
غلامی تاکید کرد: مخاطب تشنه محتوای عمیق و پر مغز است، بنابراین باید دستگاه ها به میزان اثرگذاری محصولات فرهنگی و اثرسنجی آن برانسان و جامعه توجه ویژه داشته باشند.
وی درپایان تولید ادبیات علمی در ارتقای کیفیت محصولات فرهنگی را از دغدغه های اساسی همایش ارتقای کیفیت آثاز ،محصولات و فعالیت های فرهنگی عنوان کرد. 
امیر خوراکیان رییس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در ادامه این همایش اظهار داشت‌: همایش ملی ارتقای کیفیت آثار، محصولات و فعالیت های فرهنگی به دنبال بررسی اثر بخشی و تاثیر گذاری فعالیت ها و آثار تولید شده در این زمینه است. ممکن است برخی فعالیت ها از نظر شکل و قالب کیفیت خوبی داشته باشند اما با توجه به شرایط و مخاطبان هدف اثربخش نباشند.
 وی در ادامه افزود: این همایش در شرایط بسیار خوبی در حال برگزاری است و بیش از ۱۴۵ مقاله به دبیرخانه آن ارائه شده است که هر یک دارای دستاورد ارزشمند برای کسانی است که دغدغه ارتقای فرهنگی را دنبال می‌کنند. بحث آثار و محصولات فرهنگی که در قالب همایش و نمایشگاه در این همایش توجه قرار گرفته به جریان‌سازی این اقدام کمک می کند و گامی در راستای اثربخش کردن عزمی است که در جهت نیل به منویات مقام معظم رهبری برای فعالیت‌های کیفی‌تر در حوزه فرهنگ صورت گرفته است.
 وی به مشارکت برخی دستگاه ها و نهادهای فرهنگی در برگزاری این همایش اشاره کرد و گفت : دبیرخانه این همایش پس از برگزاری نیز فعال است و آماده دریافت نظرات و پیشنهادات در حوزه ارتقا کیفیت محصولات فرهنگی و همایش است.
دراین مراسم به ۵ مقاله برتر در حوزه ارتقای کیفیت محصولات فرهنگی لوح ،تندیس و جایزه اهدا شد که مقاله «معیارهای اساسی کیفیت در محصولات فرهنگی» از حجت‌الاسلام و المسلمین علی ذوعلم رییس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز از برگزیدگان این بخش بود.
هم‌چنین از این همایش از دانشنامه فاطمی(س) نیز تقدیر به عمل آمد که حجت‌الاسلام و المسلمین مقیمی حاجی رییس پژوهشکده دانشنامه نگاری پژوهشگاه این جایزه را دریافت نمود.

 

این دانشنامه می‌تواند در پر کردن خلا موجود در زمینه فرهنگ فاطمی(س) موفق باشد

در ضرورت تالیف این دانشنامه، توجه به شخصیت جناب ایشان و جایگاه حضرت در هندسه معارف شیعی می باید مورد توجه قرار بگیرد. از منظر کلی حضرت زهرا(س) از سه جایگاه یا سه زاویه دید و منظر اعتقادی، تاریخی و جنسیتی، قابل بررسی و تحلیل هستند
حجت الاسلام و المسلمین سید کاظم طباطبایی عضو شورای علمی دانشنامه فاطمی(س) در گفت و گویی با روابط عمومی پژوهشگاه در ادامه مطلب فوق، افزود: از منظر اعتقادی اینکه حضرت زهراء(س) به عنوان یکی از چهارده معصومه(ع) و به عنوان حجت الهی، الگو و اسوه در نظام معرفتی شیعی جایگاه خاصی دارند که می بایست مورد توجه باشد، چراکه اگرچه منصب امامت را به عنوان یک منصب اجتماعی یا منصب ویژه در ارتباط با مردم دارا نیستند ولیکن از منظر حجیت و دارا بودن مقام عصمت همانند دیگر معصومین (ع) می باید نحوه عملکرد ایشان، کنش ها و واکنش ها و همینطور سخنان ایشان مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: از منظر تاریخی نیز حضرت جایگاه ویژه دارند از آن جهت که از حدود دوران آغازین اسلام و از بدو تولد ایشان در نظام فکری ما جای داشته و بویژه بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص) در حوادث تاریخی بعد از ایشان نیز جایگاه ویژه تری دارند و این جایگاه ایشان را به عنوان محور تحلیل های تاریخی پس از پیامبر(س) قرار داده است. بعد از پیامبر جریان حاکم به شدت به دنبال یافتن مشروعیت برای خود بود، لکن نگاه و عملکرد حضرت زهرا(س) در تحلیل آن دوره هم برای مردمان آن زمان و هم برای مردمان پسین مورد توجه هست. منظر سوم که می توان به حضرت زهرا نگریست از منظر جنسیتی است چراکه در مجموعه چهارده معصوم(ع) تنها یک زن وجود دارد و آن وجود مبارک حضرت زهرا(س) است.
وی افزود: از منظر تفکری اینکه جنسیت، مانعی برای انسان کامل بودن نیست، اگر ما انسان کاملی همانند امیر المومنین(ع) داریم که الگو واسوه ماست که مراحل بالای تکامل، ترقی و انسانیت را طی کرده است، هم طراز و هم کفو ایشان حضرت زهرا(س) را داریم. بنا بر این آنچه مهم است اینکه انسان باید وظایف خود را شناخته و به وظایفش عمل کند اما جنسیت تنها محدوده وظایف را تعریف می کند نه اینکه انسان به جهت جنسیت مانعیتی از تکامل داشته باشد. الگو و اسوه بودن حضرت زهرا(س) برای همه مردمان فارق از جنسیت و بویژه برای زنان می تواند مورد توجه قرار بگیرد. همه اینها نشان می دهد که کاری شایسته در مورد وجود مبارک ایشان ضروری و لازم است.
حجت الاسلام و المسلمین طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: ما از دوره کهن نگاشته های فراوانی در ارتباط با حضرت  زهرا(س) داشته ایم. اولین نگاشته ها در مورد حضرت مربوط به دوره امامت است که معمولاً به بیان روایاتی در خصوص شخصیت حضرت می پرداختند ولی در طول دوره این نگاشته ها دقیق تر، منضبط تر و شایسته تر شدند. الآن هم نگاشته های فراوانی وجود دارند، لکن نیاز به روزآمد ساختن معارف مرتبط با همه معصومین که در مرحله حاضر ما نگاهمان به حضرت زهرا(س) هست و ارائه نو و مطابق با فرهنگ زمانه از مجموعه سخنان و سیره حضرات معصومین (ع) در اینجا احساس می شد. 
وی افزود: بنا بر این اگرچه پیشینه نسبتاً غنی از نگاشته ها در ارتباط با حضرت وجود دارد ولی نیاز به یک تالیف منضبط، مهندسی شده و با رویکرد پژوهش گروهی و علمی در دوره معاصر احساس می شد. مجموعه کارهایی را که در دانشنامه فاطمی در ارتباط با نگارش مقالات انجام شد اینگونه می توان ارائه کرد که در ابتدا یک برنامه ریزی دقیق و مهندسی شده در سه بخش تاریخ، حکمت و مباحث مرتبط با زنان یا جنسیت و حقوق و جایگاه زنان در نظام فکری شیعه مطرح شد. در هر گروه مدخل های شایسته نگارش معلوم شد. سرفصل هایی برای همه این مداخل در کمیته های علمی مطرح شد. در هر کمیته در مرحله تعیین مدخل و سرفصل متخصصان آن حوزه حضور داشته و معمولاً مدخل های پیشنهادی به پژوهشگران همراه با سرفصل مناسب برای آن موضوع بود. نگارش مقالات توسط افراد متخصص در هر حوزه انجام شد. به حمدلله حوزه علمیه قم همراه با فرهیختگان غیر حوزوی، مجموعه نسبتاً خوب، شایسته و کاملی را تشکیل می دهند و این منبع عظیم در اختیار دانشنامه بود تا بتواند از وجود این افراد در حوزه های مختلف استفاده کند. نگارش مقالات نیز معمولاً توسط افراد شاخص در هر حوزه و حتی افراد شاخص در موضوع خاص انجام شده است. این مداخل و مقالات توسط افرادی که از حیث فرهیختگی در رتبه شاخصی قرار داشتند و افرادی دقیق و منطقی بودند، افرادی که تعادل و انضباط علمی ایشان مورد تایید بود ارزیابی شد. مجدداً ارزیابی ها به نویسنگان ارجاع شد و در نهایت مقالات شایسته و پخته ای پدید آمد که مجموعه این مقالات دانشنامه فاطمی را به یکی از منابع شایسته در حوزه فرهنگ فاطمی و فاطمی پژوهی تبدیل کرد.
عضو هیات علمی دانشنامه فاطمی(س) پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: این مجموعه مبتنی بر منابع متقن با بهره گیری از منطق فهم شایسته، دقیق و ارائه مناسب گردآوری شد. البته ارزش مجموعه موجود یک بار به صورت تک تک مقالات می باید مورد توجه قرار بگیرد که به اعتقاد ما مجموعه مطالب موجود در دانشنامه می تواند از منظر اعتبار علمی در رده بسیار بسیار خوب ارزیابی شده و از جهت جامعیت در مباحث تاریخی در مباحث حکمت نامه و در مباحث زنان به نحو شایسته ای همه موضوعات را پوشش داده و از منظر ارائه هم به گونه مقالات تخصصی در ابتدا نوشته شد. در مرحله آخر ساختار مقالات ابتدا به صورت مقالات تخصصی بود که با ساختار دانشنامه تفاوت داشت البته مزایای خود را نیز داشت. به هر حال این مجموعه شایسته ای بود که در کمیته ارشدی که بر تمامی کمیته ها نظر داشت مورد ارزیابی مجدد قرار گرفت. به نظر می رسد کمیته علمی که در آن افرادی مثل حضرت آیت الله استادی، جناب آقای رشاد، استاد پیشوایی و یوسفی غروی حضور داشتند مجموعه غنی را پدید آورده بود که این کارها به دقت مورد بررسی قرار می گرفت و کاستی های حتی جمله بندی آنها نیز اصلاح می شد.
حجت الاسلام و المسلمین سید کاظم طباطبایی در پایان سخنان خود گفت: در مرحله آخر تمامی مقالاتی که از چند فیلتر گذشته بودند و شایستگی علمی و بیانی آنها احراز شده بود به صورت دانشنامه ای درآمد و ساختار مقالات تخصصی با ساختار دانشنامه ای از این منظر متفاوت بود ولی در نهایت قرار شد مجموعه مقالات دانشنامه فاطمی به صورت دانشنامه ای ارائه شود. بنابراین یک کار بسیار گسترده از منظر ساختاری در مرحله آخر داشتیم که تمامی مقالات تخصصی پیشین با ساختار دانشامه ای جدید بازبینی شده و دوباره مورد ارزیابی و بررسی علمی قرار گرفت تا علاوه بر حفظ مزایای پیشین ساختار دانشنامه ای نیز داشته باشد. مجموعه حاضر مجموعه ایست مقبول، منطقی، جامع و در بردارنده موضوعات مرتبط با فرهنگ فاطمی(س) برای مخاطب نسل جدید. برای مخاطبینی که الآن امکان یا فرصت مطالعه نگاشته های علمی و گسترده پیشین را دارا نیست ولی نیاز به آن را احساس می کند. امید است که این مجموعه بتواند در پر کردن خلا موجود در زمینه فرهنگ فاطمی(س) موفق باشد.