نقدی بر دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی – ۷۷

عنوان مقاله : نقدی بر دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی – ۷۷
نویسنده : هدایتی ، علیرضا
منبع :

مجله کتاب ماه دین » آذر ۱۳۷۷ – شماره ۱۴ (از صفحه ۱۵ تا ۱۸)


قسمتی از متن مقاله :

«دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی»که به ۱۹ مقوله قرآنی‏ پرداخته است به تعبیر جناب آقای خرمشاهی در پیشگفتار «یک اثر مرجع جمع و جور و مشتمل بر ۳۶۰۰ مقاله است» که«نیمی از آن از معارف و مفاهیم و اصطلاحات خود قرآن‏ است،و نیمی درباره قرآن»که«عالما و عامدا طبق ذوق و توقع همگان تنظیم و تدوین شده است»تا«مرجعی مفید و خواندنی برای همگان»باشد،و البته در تحقق این امر به‏ موفقیت هایی دست یافته است.اما گر چه نفس عرض کردن‏ یک دانشنامه با مشخصات یاد شده در باب قرآن کاری نو و ارزشمند است و نویسندگان محترم مقالات،خصوصا جناب‏ آقای خرمشاهی که عهده‏ دار ساماندهی این امر بوده‏ اند، بر اساس نیت خالصانه خویش مأجورند، باید بدین نکته مهم‏ اشاره کرد که چون قرآن کاملترین کتاب از نزد کمال مطلق‏ است هر آنچه در باب آن نوشته می‏ شود نیز باید در حد توان‏ بشری کامل باشد وجود اشکال های فراوان که یا ناشی از شتاب در کار است،یا عدم تسلط برخی نویسندگان بر فن‏ موضوع مقاله خود، یا ناآشنایی با آئین نگارش فارسی به هیچ‏ روی توجیه بردار نیست.کاش عنوان کتاب نیز به جای‏ «دانشنامه» یکی از همان عناوینی در نظر گرفته می‏ شد که‏ در پیشگفتار جناب آقای خرمشاهی ذکر شده است تا دست‏ کم از گرانی بار اشکالها اندکی می‏ کاست.

به هر روی،آنچه به نظر خوانندگان محترم می‏ رسد فهرست گون ه‏ای از برخی اشکال های موجود در کتاب است که‏ در پی یک بررسی اجمالی رخ نموده است.امید آنکه‏ پدید آورندگان محترم دانشنامه،که این نقد البته از ارزش‏ کارشان و نیز اجرشان نخواهد کاست،با باز نگری در اثر و رفع‏ اشکال های موجود و عرضه مجدد کتاب،چشم مشتاقان معارف‏ قرآنی را روشن سازند.


دانلود مقاله : نقدی بر دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی – ۷۷

نقد و بررسی دانشنامه امام علی (ع) – ۷۳

عنوان مقاله : نقد و بررسی دانشنامه امام علی (ع) – ۷۳
نویسنده :
منبع :

مجله کتاب ماه کلیات » آذر و دی ۱۳۸۱ – شماره ۶۰ و ۶۱ (از صفحه ۴۶ تا ۶۳)


قسمتی از متن مقاله :

برنامه میزگرد ارزیابی و نقد دانشنامه امام علی(ع)را در روز دوم‏ دی،خدمت شما فرهیختگان و فضلا و اهل قلم و دست‏اندرکاران تدوین‏ این دانشنامه آغاز می‏کنیم.قبل از هرسخن باید به جامعه علمی و ارادتمندان امیر المؤمنین(ع)به سبب این کار بزرگ،تبریک و به‏ دست‏اندرکاران تدوین این مجموعه ارزشمند دست‏ مریزاد بگوییم. برای کسانی که در کار گردآوری مجموعه‏ های بزرگی چون‏ دایرة المعارف‏ها و فرهنگنامه‏ ها هستند،روشن است که تدوین و ارائه‏ چنین کاری،لازمه‏ اش وقت‏ گذاری زیاد و پی‏گیری فراوان و تلاش‏ مستمر برای گردآوری مقالات است.بدون آن‏که بخواهیم مجامله کنیم و یا از دور دستی در آتش داشته باشیم،به انجام رساندن این کار در زمانی کوتاه،بسیار فوق العاده و ارزشمند است.گوینده این سخن خود درگیر چنین فعالیتی است و به جد معترف است که کار بزرگی در طول‏ زمان کوتاهی انجام گرفته است.کتاب ماه کلیات این جلسه را به این‏ دلیل تدارک دیده است که جنبه‏ های گوناگون چنین کاری بررسی شود و اگر در بعضی قسمت‏ها کاستی و خللی باشد با رایزنی و کنکاشی که‏ در این نشست صمیمی صورت می‏ پذیرد،برای کارهای بعدی تدارک‏ شود تا-ان شاء الله-کار،کمال بیش‏تری پیدا کند.

پرسش‏ هایی که ما می‏توانیم در مورد این کار مطرح کنیم و در این‏ پرسش‏ هایی که ما می‏توانیم در مورد این کار مطرح کنیم و در این جمع انتظار پاسخ آن را داشته باشیم.بررسی این سؤال‏ها است که‏ فی المثل آیا کتابی که در اختیار ما قرار گرفته‏ است یا عنوان کلی هماهنگ دارد؟آیا از نظر پوشش موضوعی،کتاب صورت کاملی پیدا کرده‏ است؟آیا پیوند موضوعی مباحث رعایت شده‏ است؟


دانلود مقاله : نقد و بررسی دانشنامه امام علی (ع) – ۷۳

نقد و بررسی دانشنامه ایران – ۲

عنوان مقاله : نقد و بررسی دانشنامه ایران – ۲
نویسنده : حبیب برجیان
منبع :

مجله ایران نامه / سال دوازدهم . صفحه ۳۶۹ الی ۳۸۰


قسمتی از متن مقاله :

با انتشار آخرین جزء از جلد ششم دانشنامه ایران، در جدود ثلث کار تدوین این دایرة المعارف عظیم به سر رسید. انتشار این گنجینه گرانبها و ماندگار که بدرستی شناسنامه ایرانیان نامیده شده ، زیر نظر استاد احسان یارشاطر ، رئیس مرکز ایران شناسی دانشگاه کلمبیای نیویورک،‌از سال ۱۹۸۲ آغاز شد. تا کنون چهل و هفت جزء صد و دوازده صفحه ای دانشنامه ( تا حرف D) در شش جلد کامل قطع بزرگ به طور مرتب منتشر شده است.

دانشنامه ایران مجموعه ای است از مقالات بلند و کوتاه ة به زبان انگلیسی و به ترتیب الفبائی ، درباره تاریخ و فرهنگ ایران ، اقوام ایرانی بان و قسمت هایی از خاورمیانه و آسیا که با ایران پیوند نزدیک داشته اند.

در تألیف این مقاله صدها تن محقق و متخصص طراز اول از سراسر جهان با دانشنامه همکاری می کنند. تدوین و تنظیم و تصحیح مقاله ها به اهتمام یک هیأت ویراستار در دفتر دانشنامه و باکمک بیست  چهار تن ویراستار مشاور که هریک در رشته ای  تخصص دارند انجام می شود.


دانلود مقاله : نقد و بررسی دانشنامه ایران – ۲

تاًملی در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی – ۳۰

عنوان مقاله : تاًملی در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی – ۳۰
نویسنده : محمدعلی سلطانی
منبع :

مجله کتاب ماه دین » آذر ۱۳۷۷ – شماره ۱۴ (از صفحه ۱۲ تا ۱۴)


قسمتی از متن مقاله :

آقای بهاء الدین خرمشاهی،نویسنده‏ای موفق،پر کار و چهره‏ای آشنا برای فرهنگ دوستان و بویژه قرآن پژوهان و حافظ پژوهان است.آثار استوار و تحقیقی گذشته وی در حوزه تألیف‏ و گاه ترجمه از وی چهره‏ای پر آوازه و مقبول ساخته است و توانمندی‏ اش در تحقیق،نگارش و ترجمه به اثبات رسیده است‏ و به موازات شهرت فرهنگی که بدست آورده توقع و انتظار علاقه‏ مندان به کتاب را از خود بیشتر کرده است.علی رغم‏ چنین انتظاری خرمشاهی در سالهای اخیر در دام وسوسه انگیز تولید انبوه گرفتار آمده و آثاری راهی بازار کرد که همه را در حیرت فرو برد و چرایی رضامندی وی بر تخریب اعتبار پژوهی‏ گذشته‏ اش را نقل مجالس ساخت.با«فراز از فلسفه»خرد ورزی‏ پژوهشی را وداع گفت و با دانشنامه«قرآن و قرآن پژوهی» اعتبار آثار پیشین خود از قبیل«حافظ پژوهی»،«ترجمه‏ قرآن»،«دایره المعارف تشیع»و غیر آن را به گذشته سپرد. مطالعه‏ و بررسی«دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی»این اندیشه ناباورانه‏ را در ذهن القاء می‏ کند که خرمشاهی حتی از تورق و مطالعه‏ گذرای مقالات دانشنامه هم دریغ ورزیده است و با نشر آثار استوار به نام خویش سر ناسازگاری گذاشته است.

هر چه هست این نکته مسلم است که دل هیچ علاقه‏ مند به آثار خرمشاهی وزش چنین باد خزانی را بر بوستانی اعتبار پژوهی وی بر نمی‏تابد و از این بابت سخت افسرده و دل گیر است.بررسی و نمایش کاستی‏ ها،اشتباهات،زیاده‏ گویی‏ ها و بی‏ ربطی‏ های این دو جلد حجیم کاری گسترده و افزون بر یک‏ نوشته را می‏ طلبد.از این رو در این نوشته با کنار گذاشتن همه‏ آن نادرستی‏ ها،تنها از زاویه ساختاری به آن نگاهی می‏ افکنیم و با شاغول فن دانشنامه نگاری این بنای کج را تراز می‏ گیریم…..


دانلود مقاله : تاًملی در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی – ۳۰

آسیب شناسی و مشکل دانشنامه نویسی در ایران – ۵

عنوان مقاله : نقد و بررسی دانشنامه امام علی (ع) آسیب شناسی و مشکل دانشنامه نویسی در ایران – ۵
نویسنده : معادی خواه، عبدالمجید علیپور ، حسین
منبع :
قسمتی از متن مقاله :

آنچه در پی می آید حاصل گفتگوی دوساعته ای است که بایکی از اسلام پژوهان و نهج البلاغه شناسان نامدار جنای حجت الاسلام والمسلمین معادی خواه وزیر اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و محقق و نویسنده محترم داشته ایم.

آقای معادی خواه دراین گفتگو ضمن بحثی کلی و فراگیر درباره آسیب شناسی دانشنامه نویسی ها در ایران مقایسه ای بین دو سه دانشنامه و دایره المعارف شیعی پرداخته و از جمله اشاره وار مقایسه ای بین موسوعه امام علی(ع) و دانشنامه امام علی(ع) و نقد دانشنامه کرده اند. ضمناً نکات ارزشمندی درباره نهج البلاغه و لزوم استفاده کامل تر از ان را در پژوهش های دانشنامه ای مربوط به امام علی(ع) مطرح کرده اند.

همچنین به برخی از کاستی های اینگونه، پژوهش ها و بایسته های پژوهشی نیز پرداخته اند. در ضمن خواهان تشکیل جلساتی ویژه بحث و برنامه ریزی و ساماندهی و نقد کارهای موجود شده اند…



دانلود مقاله : نقد و بررسی دانشنامه امام علی (ع) آسیب شناسی و مشکل دانشنامه نویسی در ایران – ۵

نقد و بررسی کتاب دایره المعارف نویسی در ایران – ۴۹

عنوان مقاله : نقد و بررسی کتاب دایره المعارف نویسی در ایران – ۴۹
نویسنده : افکاری ، فریبا
منبع :

مجله کتاب ماه کلیات » مرداد ۱۳۸۱ – شماره ۵۶ (از صفحه ۴ تا ۷)


قسمتی از متن مقاله :

کتاب دایره المعارف بازتابی از عالم کبیر ، بررسی‏ تحلیلی دایره المعارف نویسی در ایران و جهان نام کتابی‏ است که دو تن از محققان بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی- دکتر مهشید مشیری و دکتر نادرقلی قورچیان-به چاپ‏ رسانده‏ اند.

کتاب دارای پیشگفتار و مقدمه کوتاهی است که‏ نیمی از مقدمه چهار صفحه‏ ای آن به تعاریف واژه‏ هایی‏ چون«آنسیکلوپدی»،«دایرة المعارف»و«دانشنامه»از لحاظ تلفظ،ریشه شناسی و مباحث زبان شناسی‏ اختصاص یافته است.مؤلفان محترم در باب روش‏ تحقیق و چگونگی تدوین یا نگرش خود درباره دایره المعارف نویسی سخنی نرانده و تنها به این جمله‏ اکتفا کرده‏ اند:«در کتاب حاضر،بر اساس مطالعه‏ تطبیقی و تحلیل سیر تطور دایرة المعارف‏ های عمومی‏ جهان و ایران در طول زمان،تصویری از روند تحولات‏ دایرة المعارف نویسی از آغاز تا به امروز ارائه شده است.»


دانلود مقاله : نقد و بررسی کتاب دایره المعارف نویسی در ایران – ۴۹

مقایسه و نقد دائره المعارف های قرآنی معاصر – ۶۹

عنوان مقاله : مقایسه و نقد دائره المعارف های قرآنی معاصر – ۶۹
نویسنده : رضایی اصفهانی، محمد علی
منبع :

مجله پژوهش و حوزه » پاییز و زمستان ۱۳۸۴ – شماره ۱۹ و ۲۰ (از صفحه ۱۹۰ تا ۲۱۷)


قسمتی از متن مقاله :

نوشتار حاضر جستاری است در چیستی دائرة‏المعارف و ویژگی‏ها و تاریخچه آن. سپس دائرة‏المعارف گونه‏های قرآنی پیشین را برمی رسد. همچنین به معرفی سه دائرة‏المعارف بزرگ معاصر، می‏پردازد؛ یعنی دائرة‏المعارف قرآن لایدن، دائرة‏المعارف قرآن کریم مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دانشنامه قرآن‏شناسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.در پایان نیز این سه دائرة‏المعارف را در اهداف، ساختار و مدخل مقایسه می‏کند و نقاط قوت و ضعف هر کدام را می‏ شمارد.

اصطلاح دائرة‏المعارف ( Encgclooedia) را نخستین بار پطرس بستانی، در حدود ۱۸۷۶ م، به زبان عربی و حوزه فرهنگ اسلامی وارد کرد.

دهخدا درباره واژه «دائرة‏المعارف» می‏ نویسد:

حاوی العلوم. کتابی حاوی مجموع معارف انسانی. فرهنگ فنون و علوم. خلاصه قابل فهمی از معارف بشری. شاخه‏ ای از اطلاعات علمی، حاوی رشته‏ ها و زمینه‏ های مختلف علمی در موضوعات جداگانه و آن معمولا ترتیب الفبایی دارد؛ مانند دائرة‏المعارف بریتانیکا که نخستین بار در ۱۷۶۸ م انتشار یافت. دائرة‏المعارف، گاه به رشته‏ های یک موضوع محدود است؛ چون دائرة‏المعارف کاتولیک و جز آن.

برخی نیز نوشته‏ اند:

دائرة‏المعارف، کتاب مرجعی خود بسنده، با دو هدف اصلی است: دربرگیری دانش روزآمد درباره یک رشته خاص علمی یا گروهی از رشته‏ ها، به منظور آسان کردن دسترس به رشته‏ های علوم.

گفتنی است که معادل واژه دائرة‏المعارف در فارسی، «دانشنامه» است.


دانلود مقاله : مقایسه و نقد دائره المعارف های قرآنی معاصر – ۶۹

معرفی و نقد دانشنامه ناشنوایان (دانا) – ۷۵

عنوان مقاله : معرفی و نقد دانشنامه ناشنوایان (دانا) – ۷۵
نویسنده : محمدی، فرناز
منبع :

مجله کتاب ماه کلیات- مرداد ۱۳۹۱ -سال پانزدهم. شماره ۸  (از صفحه ۵۹ تا ۶۱)


قسمتی از متن مقاله :

دانشنامه ناشنوایان (دانا) که توسط مؤسسه فرهنگی هنری فرجام جام جم در یک دوره سه جلدی و در ۱۴۱۹ صفحه تهیه و تدوین شده ، از جمله اولین آثار مرجع در رابطه با ناشنوایان در کشور است .

تهیه این دانشنامه گامی ارزشمند در معرفی و شناساندن توانایی های ناشنوایان به عموم جامعه و نیز تشویق و ترغیب ناشنوایان به فعالیت هرچه بیشتر در عرصه های مختلف علمی و فرهنگی است، که تلاش تهیه کنندگان آن سزاوار تقدیر است.

گروه کثیری از ناشنوایان کشور درزمینه های مختلف فعالیت می کنند ، که معرفی فعالیت و دستاوردهای آنان بسیار حائز اهمیت است. این دانشنامه در حقیقت با هدف پوشش دادن مسائل مربوط به ناشنوایان ایران و جهان اسلام شکل گرفته، اما همان گونه که ناشر در مقدمه کتاب نیز اشاره کرده ، به علل مختلف از جمله مشکلات مربوط به تهیه اطلاعات و منابع ، در این امر کمتر موفق بوده است..


دانلود مقاله : معرفی و نقد دانشنامه ناشنوایان (دانا) – ۷۵

انشقاق در نظام دانشنامه نگاری فلسفی در غرب – ۲۴

عنوان مقاله : انشقاق در نظام دانشنامه نگاری فلسفی در غرب – ۲۴
نویسنده : صدرآرا، روزبه
منبع :

مجله کتاب ماه کلیات » آبان ۱۳۸۳ – شماره ۸۳ (از صفحه ۸۲ تا ۸۳)


قسمتی از متن مقاله :

سنت دانشنامه‏ نگاری در عرصه فلسفه همواره مناقشه‏ انگیز و پر جدل بوده است، چرا که گرد آورندگان و ویراستاران دانشنامه‏ های‏ فلسفه با توجه و تأکید نسبت به سنت فلسفی‏ ای که از آن‏ برخاسته‏ اند، به ارزش داوری در باب مفاهیم، اصطلاحات و اشخاص پرداخته‏ اند.این رویکرد گردانندگان و ویراستاران‏ دانشنامه‏ های فلسفه از سویی سودمند است، زیرا خوانندگان را با فضای یک سنت فلسفی در دانشنامه آشنا می‏ کند به عبارتی‏ خوانندگان می‏توانند با نگره‏ های فیلسوفان یک مکتب به سایر مکاتب، مصطلحات و اشخاص بنگرند. از سویی دیگر چنین‏ رویکردی یک سویه و غیر سودمند است چرا که شاید برخی از جریان‏ها و اشخاص در عالم فلسفه بنا بر صلاحدید گردانندگان و ویراستاران حذف شوند و اگر آن را لزوما تحریف ندانیم،دست کم‏ تداعی کننده گونه‏ ای تعصب است که به هیچ وجه قابل قبول نیست.

دانشنامه فلسفه پل ادواردز دقیقا با چنین نیتی طراحی شده‏ است ع گرچه قصد نگارنده به هیچ روی خوار داشت زحماتی نیست‏ که پل ادواردز و سایر ویراستاران این دانشنامه متحمل شده‏ اند.

به زعم نگارنده ، دانشنامه مذکور مرجع ارزشمندی برای‏ مطالعه عالم فلسفه از نگره سنت فلسفه تحلیلی است.این دانشنامه‏ با همکاری ۵۰۰ تن از نتخصصان و استادان فلسفه فراهم آمده که در ۸ جلد منتشر شده است؛ نام‏ های آشنایی نظیر السدیر مک اینتایر، ویلیام آلستون،جان سرل،جان هیک،هانری کربن،سید حسین‏ نصر و…در این دانشنامه به چشم می‏ خورد.


دانلود مقاله : انشقاق در نظام دانشنامه نگاری فلسفی در غرب – ۲۴

معرفی و نقدی بر دائره المعارف قرآن لیدن – ۴

عنوان مقاله : معرفی و نقدی بر دائره المعارف قرآن لیدن – ۴
نویسنده : وفائیان ، امیر
منبع :

مجله کتاب ماه کلیات – خرداد ۱۳۸۸- صفحه (۴۶ الی ۵۳)


قسمتی از متن مقاله :

قرآن سخن دوست است که در رگ و پوست مسلمانان ریشه دوانیده و در طول چهارده قرن ، اندیشه و تار پود وجود آنان را مسخر خود ساخته و در قلمرو علم وادب و حکمت و شیوه زندگی و سیاست به او جهت بخشیده است.

ازجمله موسساتی که در زمینه پژوهش های قرآن شناسی دست دارد، انتشارات بریل شهر لیدن هلند است، بریل موسسه است که با تلاشی جانکاه و پی گیر ، توانسته است در زمینه علوم اسلامی ، ادبیات عرب و ادبیات فارسی آثار فراوانی چاپ و شهرت عظیمی کسب کند(امیرخانی، ۱۳۸۱، ۳۲۳). انتشارات بریل که در سال ۱۶۸۳ تأسیس شد ، دارای پیشینه ۳۲۵ ساله در نشر آثار علمی است .

جمعی از شرق شناسان در سال های اخیر بر آن شدند تا در کشور هلند به تألیف دایره المعارف ویژه قرآن اقدام کنند . آنان موفق شدند با همکاری تعداد زیادی از محققان مسیحی و یهودی و نیز برخی از دانشمندان مسلمان مانند حامد نصر ابوزید و محمد آرکون ، این دایرة المعارف مهم را در پنج جلد تألیف و چاپ کنند .ابتکار این پروژه و همچنین سرپرستی این گروه را خانم مک اولیف، استاد دانشگاه جورج واشنگتن ، به عهده دارد.


دانلود مقاله : معرفی و نقدی بر دائره المعارف قرآن لیدن – ۴