دانشنامه گسترده‌نگاشته‌ای است الفبایی یا موضوعی، كه در قلمرو یك دانش خاص یا موضوعی كلان، از سوی جمعی از صاحب‌نظران دارای صلاحیت در آن دانش یا حوزة موضوعی، مطابق با شیوه‌نامه‌ای مشخص، و با رعایت نصاب علمی و فنّی لازم، تألیف می شود
منو اصلی
فارسی

امروزه دانشنامه‌نویسی به‌عنوان قلّۀ کار تحقیق و تألیف، از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ از این‌رو بی‌تردید، تقویت فرهنگ دانشنامه‌نویسی در مراکز علمی کشور ـ به ‏ویژه در حوزه علوم انسانی و معارف دینی ـ نقش بسزایی، در توسعه و تعمیق فرهنگ و اندیشه اسلامی و ملّی ایفا خواهد کرد.
بر این اساس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي که اهتمام بر توليد آثار متقن و ماندگار در قلمرو اندیشه اسلامی با رعايت موازين علمي و فني تحقيق داشته است، ضمن درک این ضرورت با تاسیس «مرکز دانشنامه‌ها» از سال 1379 قدم در این عرصه خطیر نهاد.
اين مركز، به اقتضاء اهميت كار و حجم بالاي فعاليت‏ ها، در اواخر سال 1387 بازتعريف و به شكل پژوهشكده دانشنامه‏ نگاري ارتقاء و توسعه يافت.
پژوهشكده دانشنامه‏ نگاري با رسالت تأليف و تدوين دانشنامه‌هاي تخصصي ديني، در عرصه ملي و بين‌المللي، در قالب كلان طرح دانشنامه‏ نگاري ديني، تأسيس شده است. برخي سياست‏ هاي اين پژوهشكده به شرح زير است:
اهتمام به نوآوری و ابتکار در فن دانشنامه‌نگاری و ترويج مؤلفه‌ها و مختصات دانشنامه‌نگاري پژوهشگاه، به عنوان محصولي پژوهشي.
تلاش در جهت احراز جایگاه معتبر ملي و بين‌المللي در عرصۀ دانشنامه‌نگاری.
اهتمام به تعامل علمی و فنی با دیگر مراکز دانشنامه‏ نویسی داخلي و خارجي.
اين پژوهشكده شامل دو معاونت اصلي «امور فني » و «خدمات علمی» است كه به شكلي تعاملي، وظيفه خدمات‏ دهي به دانشنامه‏ هاي در جريان و نظارت يا هدايت آنها را برعهده دارند.
هر دانشنامه نيز سازمان مستقلي دارد كه متناسب با سه محور كاري: علمي، فني و اجرايي آن شكل گرفته است.
هم‏چنين شوراهايي از جمله: شوراي پژوهشكده، شوراي علمي دانشنامه‏ ها، شوراي مدخل‌گزيني و... هر يك وظيفه نظارت، هدايت، تصميم‏ سازي يا تصميم‏ گيري پاره‏ اي از امور را برعهده دارند.


طرح كلان دانشنامه‌نگاری دینی


اگرچه به‏ سختي مي‏توان تعریفی یکسان، دقیق، جامع و مانع از دانشنامه كه مورد اجماع همگان باشد، ارائه كرد و نمونه‌های متفاوتی نیز تحت این عنوان در بازار نشر موجود است؛ اما از منظر پژوهشگاه دانشنامه تخصّصي، تعليمات‌نام ه‏اي جامع است که در قلمرو يك دانش يا موضوعي كلان و به قلم جمعي از صاحب نظران آن حوزه، در بالاترين درجه اتقان علمي و استواري فني، تأليف مي‏يابد و علاوه بر داشتن محتوايي فخيم، مستند، منسجم، و نظام‏مند، حاوي تازه‌ترين ديدگاه‏ ها و نظريه‌ها در حوزة موضوعي اثر تا زمان انتشار بوده و در ضمن رعايت ادبيات تخصصي موضوع، با قلمي موجز و مطابق نثر معيار نگارش مي‏ يابد. به بياني ديگر، دانشنامه در عين کاربست اصول فنّی متعارف دانشنامه‌ای در صورت و محتوا، بر نقد، نوآوري و گره‏ گشايي در قلمرو دانش، مكتب‏ وارگي محتوا، و دارا بودن جهت‏ گيري فكري در عين رعايت اصول علمي اهتمام دارد.
بنابراين از منظر پژوهشگاه، مقاله دانشنامه‌اي گرچه در ابتدا گزارشي حرف ه‏اي و جامع از علم است، اما مي‌تواند واجد وجه نوآوري باشد و ديدی جديد يا تحليلي نو، نقد يا بياني تازه از يك موضوع و مسئله را با لحاظ ضوابط علمي، خلق و ارائه نمايد.
بر این اساس در دانشنامه‌های پژوهشگاه وجه نقد و نوآوري برجسته شده و دانشنامه‌نویسی يك اقدام پژوهشي تلقّي می‌شود، و رویکردهای راهبردی چون حرکت به سمت نوسازی و تولید مباحث جدید، تقلیدگریزی و عدم اتکاء به مشهورات و تحلیل‏ های شایع، نگاه نیازسنجانه و توجّه خاص به مباحث معاصر و مسائل نوپدید که سیاقی کاربردی به فرآورده پژوهشی می‌دهد، از ويژگي‏ هاي دانشنامه‏ نگاري در پژوهشگاه محسوب مي‏شود.
هم‏چنين از آنجاكه دانشنامه ساختار موضوعي، به دلیل طرح موجزانه و مستقیم مباحث بايسته و پرهيز از پرداختن به مطالب غيرضروري، از قالب مطبوع‌تری به منظور ارائه تازه‌ترين ديدگاه‏ ها براي بهره‌برداري محققان و اهل فن برخوردار است، دانشنامه‌هاي پژوهشگاه، شكلي ساختار موضوعی دارند.
طرح کلان دانشنامه‌نگاری دینی، به ‏عنوان برنامه اصلي پژوهشكده دانشنامه‏ نگاري با اهداف‏ گذاري کوتاه و بلند مدت تدوین شده است. برخی اهداف این طرح از این قرار است:
ـ تنسیق و ساماندهی مناسب معارف فکری و دینی با لحاظ نظرها و نیازهای نو.
ـ اهتمام به نوآوری و گره گشایی در قلمرو اندیشه‌ دینی و نظامات اجتماعی.
ـ باز پژوهی و بازپیرایی آراء و اندیشه‌های دینی با توجه به نیازهای زمانه.
ـ توسعه و تعمیق فرهنگ و اندیشه ملی در رهگذر تولید منابع مرجع و ماندگار.
ـ تلاش برای ایجاد فرهنگ تأليف پژوهش‌های گروهی به منظور ارتقاء سطح کیفی پژوهش ‏ها.
برنامة دانشنامه‌نگاری دینی، با لحاظ اولویت‌های موضوعی و ظرفیت علمی موجود کشور، در چندین مرحله طراحی شده است:
دانشنامه امام علی(ع) به عنوان گام اول این پروژه از ابتدای سال 1379 تا اواخر سال 1381 در کمتر از بیست ماه طراحی نگارش و به طبع رسید. در مرحله بعد، تألیف دو دانشنامه «قرآن شناسی ـ بخش برون قرآنی» و «فرهنگ فاطمی(س)» از سال 1382 آغاز شد. تألیف دانشنامه «قرآن شناسی ـ بخش درون قرآنی» از سال 1385 به‏ عنوان مرحله سوم این طرح، در دستور کار قرار گرفت. پدیدآوری دانشنامه «سیره نبوی(ص)» نيز به سفارش شورای عالی انقلاب فرهنگی، از ابتدای سال 1386 در شمار فعالیت‏ های دانشنامه‏ اي پژوهشگاه قرار گرفت.


دیگر طرح ‏های پژوهشکده

پژوهشکده دانشنامه نگاری در کنار دانشنامه‎های در حال تألیف، برنامه‎ها و طرح‏ های دیگری را نیز در دست طراحی و اجرا دارد. «طراحی و تولید نسخۀ نرم ‏افزاری دانشنامه امام علی(ع)»، «طراحی نرم‏ افزار جامع بانک اطلاعاتی و پروندۀ علمی»، «تألیف ویراست دوم دانشنامه امام علی(ع)»، «ترجمه فرهنگي دانشنامه‌هاي پژوهشکده دانشنامه‌نگاري»، «طرح ترجمه و نقد دائره‌ًْ‎المعارف قرآن ليدن»، «سلسله بررسی و نقد دانشنامه‎ها و دائرهًْ‌‎المعارف‎های معاصر» و انتشار گاهنامۀ «دانشنامه» برخي از اين طرح‏هاست.

عنوان
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 2111
 کل بازدید : 671568
 بازدیدکنندگان آنلاين : 7
 زمان بازدید : 0/3906
اوقات شرعی