حضرت محمد (ص): شعبان ماه من است. هر كه ماه مرا روزه بدارد، روز قيامت شفيع او خواهم بود.
منو اصلی
فارسی

امروزه دانشنامه‌نویسی به‌عنوان قلّۀ کار تحقیق و تألیف، از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ از این‌رو بی‌تردید، تقویت فرهنگ دانشنامه‌نویسی در مراکز علمی کشور ـ به ‏ویژه در حوزه علوم انسانی و معارف دینی ـ نقش بسزایی، در توسعه و تعمیق فرهنگ و اندیشه اسلامی و ملّی ایفا خواهد کرد.
بر این اساس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي که اهتمام بر توليد آثار متقن و ماندگار در قلمرو اندیشه اسلامی با رعايت موازين علمي و فني تحقيق داشته است، ضمن درک این ضرورت با تاسیس «مرکز دانشنامه‌ها» از سال 1379 قدم در این عرصه خطیر نهاد.
اين مركز، به اقتضاء اهميت كار و حجم بالاي فعاليت‏ ها، در اواخر سال 1387 بازتعريف و به شكل پژوهشكده دانشنامه‏ نگاري ارتقاء و توسعه يافت.
پژوهشكده دانشنامه‏ نگاري با رسالت تأليف و تدوين دانشنامه‌هاي تخصصي ديني، در عرصه ملي و بين‌المللي، در قالب كلان طرح دانشنامه‏ نگاري ديني، تأسيس شده است. برخي سياست‏ هاي اين پژوهشكده به شرح زير است:
اهتمام به نوآوری و ابتکار در فن دانشنامه‌نگاری و ترويج مؤلفه‌ها و مختصات دانشنامه‌نگاري پژوهشگاه، به عنوان محصولي پژوهشي.
تلاش در جهت احراز جایگاه معتبر ملي و بين‌المللي در عرصۀ دانشنامه‌نگاری.
اهتمام به تعامل علمی و فنی با دیگر مراکز دانشنامه‏ نویسی داخلي و خارجي.
اين پژوهشكده شامل دو معاونت اصلي «امور فني » و «خدمات علمی» است كه به شكلي تعاملي، وظيفه خدمات‏ دهي به دانشنامه‏ هاي در جريان و نظارت يا هدايت آنها را برعهده دارند.
هر دانشنامه نيز سازمان مستقلي دارد كه متناسب با سه محور كاري: علمي، فني و اجرايي آن شكل گرفته است.
هم‏چنين شوراهايي از جمله: شوراي پژوهشكده، شوراي علمي دانشنامه‏ ها، شوراي مدخل‌گزيني و... هر يك وظيفه نظارت، هدايت، تصميم‏ سازي يا تصميم‏ گيري پاره‏ اي از امور را برعهده دارند.


طرح كلان دانشنامه‌نگاری دینی


اگرچه به‏ سختي مي‏توان تعریفی یکسان، دقیق، جامع و مانع از دانشنامه كه مورد اجماع همگان باشد، ارائه كرد و نمونه‌های متفاوتی نیز تحت این عنوان در بازار نشر موجود است؛ اما از منظر پژوهشگاه دانشنامه تخصّصي، تعليمات‌نام ه‏اي جامع است که در قلمرو يك دانش يا موضوعي كلان و به قلم جمعي از صاحب نظران آن حوزه، در بالاترين درجه اتقان علمي و استواري فني، تأليف مي‏يابد و علاوه بر داشتن محتوايي فخيم، مستند، منسجم، و نظام‏مند، حاوي تازه‌ترين ديدگاه‏ ها و نظريه‌ها در حوزة موضوعي اثر تا زمان انتشار بوده و در ضمن رعايت ادبيات تخصصي موضوع، با قلمي موجز و مطابق نثر معيار نگارش مي‏ يابد. به بياني ديگر، دانشنامه در عين کاربست اصول فنّی متعارف دانشنامه‌ای در صورت و محتوا، بر نقد، نوآوري و گره‏ گشايي در قلمرو دانش، مكتب‏ وارگي محتوا، و دارا بودن جهت‏ گيري فكري در عين رعايت اصول علمي اهتمام دارد.
بنابراين از منظر پژوهشگاه، مقاله دانشنامه‌اي گرچه در ابتدا گزارشي حرف ه‏اي و جامع از علم است، اما مي‌تواند واجد وجه نوآوري باشد و ديدی جديد يا تحليلي نو، نقد يا بياني تازه از يك موضوع و مسئله را با لحاظ ضوابط علمي، خلق و ارائه نمايد.
بر این اساس در دانشنامه‌های پژوهشگاه وجه نقد و نوآوري برجسته شده و دانشنامه‌نویسی يك اقدام پژوهشي تلقّي می‌شود، و رویکردهای راهبردی چون حرکت به سمت نوسازی و تولید مباحث جدید، تقلیدگریزی و عدم اتکاء به مشهورات و تحلیل‏ های شایع، نگاه نیازسنجانه و توجّه خاص به مباحث معاصر و مسائل نوپدید که سیاقی کاربردی به فرآورده پژوهشی می‌دهد، از ويژگي‏ هاي دانشنامه‏ نگاري در پژوهشگاه محسوب مي‏شود.
هم‏چنين از آنجاكه دانشنامه ساختار موضوعي، به دلیل طرح موجزانه و مستقیم مباحث بايسته و پرهيز از پرداختن به مطالب غيرضروري، از قالب مطبوع‌تری به منظور ارائه تازه‌ترين ديدگاه‏ ها براي بهره‌برداري محققان و اهل فن برخوردار است، دانشنامه‌هاي پژوهشگاه، شكلي ساختار موضوعی دارند.
طرح کلان دانشنامه‌نگاری دینی، به ‏عنوان برنامه اصلي پژوهشكده دانشنامه‏ نگاري با اهداف‏ گذاري کوتاه و بلند مدت تدوین شده است. برخی اهداف این طرح از این قرار است:
ـ تنسیق و ساماندهی مناسب معارف فکری و دینی با لحاظ نظرها و نیازهای نو.
ـ اهتمام به نوآوری و گره گشایی در قلمرو اندیشه‌ دینی و نظامات اجتماعی.
ـ باز پژوهی و بازپیرایی آراء و اندیشه‌های دینی با توجه به نیازهای زمانه.
ـ توسعه و تعمیق فرهنگ و اندیشه ملی در رهگذر تولید منابع مرجع و ماندگار.
ـ تلاش برای ایجاد فرهنگ تأليف پژوهش‌های گروهی به منظور ارتقاء سطح کیفی پژوهش ‏ها.
برنامة دانشنامه‌نگاری دینی، با لحاظ اولویت‌های موضوعی و ظرفیت علمی موجود کشور، در چندین مرحله طراحی شده است:
دانشنامه امام علی(ع) به عنوان گام اول این پروژه از ابتدای سال 1379 تا اواخر سال 1381 در کمتر از بیست ماه طراحی نگارش و به طبع رسید. در مرحله بعد، تألیف دو دانشنامه «قرآن شناسی ـ بخش برون قرآنی» و «فرهنگ فاطمی(س)» از سال 1382 آغاز شد. تألیف دانشنامه «قرآن شناسی ـ بخش درون قرآنی» از سال 1385 به‏ عنوان مرحله سوم این طرح، در دستور کار قرار گرفت. پدیدآوری دانشنامه «سیره نبوی(ص)» نيز به سفارش شورای عالی انقلاب فرهنگی، از ابتدای سال 1386 در شمار فعالیت‏ های دانشنامه‏ اي پژوهشگاه قرار گرفت.


دیگر طرح ‏های پژوهشکده

پژوهشکده دانشنامه نگاری در کنار دانشنامه‎های در حال تألیف، برنامه‎ها و طرح‏ های دیگری را نیز در دست طراحی و اجرا دارد. «طراحی و تولید نسخۀ نرم ‏افزاری دانشنامه امام علی(ع)»، «طراحی نرم‏ افزار جامع بانک اطلاعاتی و پروندۀ علمی»، «تألیف ویراست دوم دانشنامه امام علی(ع)»، «ترجمه فرهنگي دانشنامه‌هاي پژوهشکده دانشنامه‌نگاري»، «طرح ترجمه و نقد دائره‌ًْ‎المعارف قرآن ليدن»، «سلسله بررسی و نقد دانشنامه‎ها و دائرهًْ‌‎المعارف‎های معاصر» و انتشار گاهنامۀ «دانشنامه» برخي از اين طرح‏هاست.

عنوان
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 2159
 کل بازدید : 680293
 بازدیدکنندگان آنلاين : 7
 زمان بازدید : 0/2812
اوقات شرعی