به تارنمای پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی خوش آمدید
منو اصلی

سایت های مرتبط
اخبار برگزیده
  • همکاری مشترک پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی با عتبه حضرت امیرالمومنین عراق
    در نشست مشترک نمایندگان عتبه حضرت امیرالمومنین عراق با پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی، موضوعاتی که می تواند زمینه همکاری مشترک بین دو طرف را فراهم سازد مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

  • دیدار و گفتگوی ریئس پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی، با مدیرعامل بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، برای ارتقاء سطح همکاری های فی مابین
    جناب حجت الاسلام و المسلمین ابوالقاسم مقیمی، رئیس پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی، با حجت الاسلام و المسلمین مهدی شریعتی تبار، مدیرعامل بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی دیدار و گفتگو کردند.

  • دیدار سرپرست دانشنامه ها و اعضای شورای علمی، با مدیرعامل بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی
    مدیرعامل بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، با سرپرست دانشنامه ها حضرت آیت الله رشاد و اعضای شورای علمی دیدار و گفتگو کردند.

  • بررسی و تصویب 10 مقاله در شورای علمی دانشنامه
    مقالات «احسان به والدین»، «غیبت»، «وفاداری»، «سازشکاری»، «مدارا»، «حرص»، «حنین»، «مجازات»، «اهل‌الذکر» و «قضا و قدر» در شورای علمی دانشنامه در مشهد مقدس بررسی و به تصویب رسید.

  • بازدید مدیر عامل و جمعی از پژوهشگران بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
    مدیر عامل و جمعی از پژوهشگران و اعضای هیئت علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، طی بازدیدی از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی جهت آشنایی و بررسی زمینه های همکاری با یکدیگر بحث و گفتگو کردند.

گزارش های تصویری
عقل و معرفت عقلى
عقل و معرفت عقلى تاریخ ثبت : 1391/07/11
طبقه بندي : جلد اول - حکمت و معرفت ,
عنوان مدخل : عقل و معرفت عقلى
نویسنده مدخل : رضا برنجكار
چکیده مقاله :

واژه عقل به معناى منع، نهى، امساك و حبس است؛ اما در فلسفه و كلام دو اصطلاح كلى دارد. عقل را گاه موجودى دانسته اند كه به لحاظ ذات و فعل مجرد و - بدون تعلق به نفس و بدن - موجود باشد. گاه نيز آن را يكى از قواى نفس انسانى برشمرده اند كه در برابر قواى خيال، وهم و حس قرار مى گيرد. اين عقل نيز به ملاحظه مدركاتش دو گونه است: عقل نظرى و عقل عملى. از ديدگاه امام على(ع)، عقل نعمتى است كه خداوند به انسان ارزانى داشته و نيز معيار تفاوت انسان با حيوان است. آدمى در دوسويه حيوانيت (شهوت) و فرشته گونى (عقل)، از امتياز و توان انتخاب بهره مند است و مى تواند به مرتبه اى برتر از رتبه عقلانى و فرشتگان صعود كند يا به پايه اى پست تر از حيوانيت فروافتد. آن چه در برابر عقل قرار مى گيرد، جهل - در مفهوم خاص آن - است كه شهوت و هواى نفس را دربرمى گيرد. احكام و لوازم عقل و شهوت، احكامى متعارضند. كسانى همچون هيوم، عقل را در طول شهوت و خدمتگزار آن قلمداد مى كنند؛ اما در ديدگاه امام على(ع)، رستگارى آدمى در پيروى از عقل و شقاوت او در متابعت از شهوات نفسانى است. آن حضرت در سخنان خويش، دست يابى به علم و حكمت و خداشناسى را از جمله كاركردهاى نظرى عقل، و كمال و صفات برجسته و فضايل اخلاقى را از كاركردهاى عملى آن برمى شمارد. عقلِ ابزارى يا عقلِ معاش هم از ديدگاه آن حضرت، ابزار رسيدن به اهداف عقل نظرى و عملى است و در خدمت دين و معنويت. اين است كه زيركى معاويه، عقل شمرده نمى شود. در سخنانى كه در بخش كاركرد عقل عملى از آن حضرت نقل شده، عقل، هم نيروى درك كننده است و هم امر و نهى، برعهده او است. عقل و اخلاق رابطه اى وثيق دارند. از ديدگاه اميرمؤمنان(ع)، فضايل اخلاقى از اسباب تقويت عقل، و رذايل اخلاقى از موجبات تضعيف آن است. تعامل عقل و اخلاق داراى سيرى تكاملى است. دو مكتب غايت گروى و وظيفه گروى از مهم ترين مكاتب فلسفه اخلاق به شمار مى آيند. احاديثى كه اطلاق دوم و سوم عقل عملى را بيان مى كنند، با مكتب وظيفه گروى سازگارترند. رابطه ميان عقل و دين، شبيه رابطه عقل و اخلاق است. عقل، آدمى را به دين مى رساند و احكام آن جزء دين به شمار مى آيد. دين نيز در رشد عقلانى آدمى مؤثر است و عقل و معلومات فطرى را به فعليت مى آورد. عقل و علم نيز ارتباطى دوسويه دارند. عقل، پيشواى حس، و مهم ترين مبدأ شناخت آدمى است. علم نيز عقل افزا است و نياز آن به عقل افزون تر است از نياز عقل به علم. علم در عصر مدرنيته، عقل را همراهى نمى كند، و اين است كه آفات بسيار به بار مى آورد. در سخنان حضرت، عقل تقسيمى ديگر مى پذيرد: عقل طبع (عقل فطرى و خدادادى) و عقل تجربه (عقل اكتسابى و تجربى). همين تقسيم درباره علم نيز آمده است. سرآغاز دوران نضج عقل، مرحله بلوغ است. اراده انسانى، در تقويت عقل مؤثر است و روند رشد سِنى نيز تكامل آن را سرعت مى بخشد.

تعداد نمایش : 578 <<بازگشت
دانشنامه علوم قرآن

فهرست و چکیده مقالات

دانشنامه امام علی ع

 


 

اوقات شرعی
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 82027
 بازدید امروز : 789
 کل بازدید : 726448
 بازدیدکنندگان آنلاين : 5
 زمان بازدید : 0/2812