خداوند روزه را واجب كرد تا به وسيله آن اخلاص خلق را بيازمايد. نهج البلاغه، حکمت 252
منو اصلی

سایت های مرتبط
اخبار برگزیده
  • تودیع و معارفه دبیر شورای علمی دانشنامه ها و بررسی و تصویب 5 مقاله
    مراسم تودیع و معارفه دبیر علمی شورای علمی دانشنامه ها و جلسات بررسی و تصویب مقالات روئیت، جنگ های پیامبر(ص)، قناعت، صلح و دعا در چهارم و پنجم خردادماه در خاوه برگزار شد.

  • بازدید مدیر عامل و جمعی از پژوهشگران بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
    مدیر عامل و جمعی از پژوهشگران و اعضای هیئت علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، طی بازدیدی از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی جهت آشنایی و بررسی زمینه های همکاری با یکدیگر بحث و گفتگو کردند.

  • دانشنامه قرآن شناسی در نگارش و ارزیابی مقالات از دقت نظر بالایی برخوردار است
    به گزارش اداره روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، اسفندماه سال گذشته با حضور آیت الله العظمی مکارم شیرازی و نخبگان حرفه دانشنامه‌نگاری دینی دانشنامه علوم قرآن در قم رونمایی شد. از همین روی فرصت را غنیمت دانستیم و با توجه به در مسیر چاپ قرار گرفتن این اثر ارزشمند، با تنی چند از اعضای شورای علمی دانشنامه به بحث و گفتگو پیرامون ابعاد مختلف علمی و محتوایی این اثر گران‌سنگ پرداختیم.

  • دانشنامه علوم قرآن برای اولین بار در نمایشگاه کتاب سال 96 عرضه می شود
    جلد اول و دوم دانشنامه علوم قرآن، برای اولین بار در سی امین نمایشگاه کتاب عرضه می شود.

  • در برابر هجمه هایی که فرق اسلامی بر علیه شیعیان انجام می دهند، وقتی می بینند چنین دانشنامه ای در باره قرآن نوشته شد، می بینند سر کار ما با قرآن از آنها بیشتر است+ فیلم
    حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی دامت برکاته، دانشنامه قرآن را پاسخی به عطش روز افزون دنیا، راجع به اسلام و قرآن، نیز پاسخ به هجمه های روز افزون فرق اسلامی علیه شیعیان، دانستند.

گزارش های تصویری
مقدمه

    بسم اللَّه الرّحمن الرّحيم

    سبحانك لاعلم لنا الّا ما علّمتنا

      مقدمه

 آن‏چه اينك - خدا را سپاس - ذيل عنوان دانشنامه امام على(ع) به شيعيان و شيفتگان آن حضرت تقديم مى‏شود، حاصل تدبير و محصول تحقيقِ افزون از يكصد پژوهشور حوزه و دانشگاه است كه در كم‏تر از دو سال از صورت پندار به هيئت نوشتار درآمد. در اين مقدمه، به‏اجمال، نخست از ساختار و هندسه اين كتاب، و سپس از فرآيند تدوين و برآيند آن، سخن مى‏گوييم؛ مستعيناً باللَّه و متوكلاً عليه.

 ساختار و هندسه

 دانشنامه امام على(ع) در بردارنده يكصد و ده مقاله - رساله علمى است كه در دوازده جلد و يك درآمد سامان يافته و در آن از ده موضوع سخن رفته است: حكمت و معرفت، مبدأ و معاد، نبوت و امامت، اخلاق و سلوك، حقوق، سياست، اقتصاد، تاريخ، سيره و مرجع‏شناسى.

 قدر مشتركِ مقالات و موضوعات اين دانشنامه، اولاً، تبيين و تحليل آموزه‏هاى امام على(ع) و، ثانياً، توصيف و تحليل سيره آن حضرت است. به ديگر گفتار، در اين دانشنامه، هم از امام على(ع) و هم در باره او سخن گفته شده است تا دانسته شود آن‏كه چنان گفت، چسان زيست. تا آن‏جا كه مى‏دانيم، تاكنون اثرى بدين گونه و با اين تفصيل، در هيچ زبانى، در باره امام على(ع)، و نيز ديگر پيشوايان اسلام، صورت نبسته است. البته از سيره امام على(ع) فراوان سخن رفته، اما در باره آموزه‏هاى وى، آن هم در موضوعات گونه‏گون، به‏ندرت قلمگردانىِ تحليلى شده است.

 دانشنامه امام على(ع)، چنان‏كه عنوان آن گويا است، دانشنامه يا سيكلوپدى است و نه دايرةالمعارف يا انسيكلوپدى. و بارزترين تفاوت آن با ديگر كتاب‏هاى مرجع (دانشنامه‏ها و دايرةالمعارف‏ها)، در ساختار صورى و بافتار زبانى آن است.

 چنان كه پيدا است كتاب‏هاى مرجع، نظم الفبايى يا موضوعى - الفبايى دارند و فاقد فهرست و بى‏نياز از آن هستند؛ اما چون اين دانشنامه اختصاصى است و مدخل‏ها (عنوان‏هاى مقالاتِ) آن اندك‏شمار، نظم موضوعى - منطقى يافته و، در برابر، فهرست مطالب براى آن تنظيم شد؛ هم فهرست اجمالى، هم فهرست تفصيلى و، افزون بر اين‏ها، نمايه موضوعى.

 تفاوت ديگر اين دانشنامه با كتاب‏هاى مشابه در بافتار زبانى آن است: در كتاب‏هاى مرجع، تا آن‏جا كه ممكن است، از نقل قول پرهيز مى‏شود و، دست‏كم اين‏كه، نقل قول بلند جايز نيست و بايد به گزارش از اقوال اقتصار شود. ولى در اين دانشنامه، به اقتضاى خاص آن، كه احاديث امام على(ع) ترجيع‏بند آن است و گاه كلمه - كلمه حديث محل بحث قرار گرفته، اين منع برداشته شد. فايده اين تغيير هنجار آن است كه خواننده عين اقوال را مى‏خواند و از رجوع به منبع اصلى بى‏نياز است.

 بارى، دانشنامه امام على(ع) به سبب همين تفاوت صورى آن با ديگر كتاب‏هاى مرجع، كتابى خوشخوان و سهل‏التناول گرديده و بيش از آن‏كه براى مراجعه باشد، براى مطالعه است؛ يعنى بر خلاف كتاب‏هاى مرجع، كه از آغاز تا انجام آن خوانده نمى‏شود، دانشنامه را مى‏توان يكسره خواند.

 به هرگونه، هيچ اصرارى نيست كه كتاب حاضر، دانشنامه (Cyclopedia) يا دايرةالمعارف (Encyclopedia)، به مفهوم اصطلاحى و آكادميك آن، خوانده شود؛ اما عنوان دانشنامه، به مفهوم لغوى و تاريخى آن، بر اين كتاب صادق است و ده‏ها كتاب در حوزه فرهنگ اسلامى بدين عنوان خوانده شده است.

 فرآيند

 تدوين دانشنامه امام على(ع) مشكل نمود اول، ولى افتاد مشكل‏ها. همه لوازم و مقتضيات يك »دانش«نامه - كه دانشى بودن شرط و شطر آن است - بايد مطمح نظر قرار مى‏گرفت و هيچ‏كارى، نسنجيده و تعريف نشده صورت نمى‏پذيرفت.

 شرح فرآيندِ تدوين دانشنامه، از پيش از تأليف مقالات تا پس از تأليف ميانِ مقالات، مفصل‏تر از اين مقدمه مختصر است. پس، به‏اختصار، فقط از برخى حلقه‏هاى آن ياد مى‏كنيم و مى‏گذريم:

 1. در آغاز، رساله‏اى ذيل عنوان «شيوه‏نامه دانشنامه امام على(ع)» فراهم آمد و در آن، اصول و ضوابطى كه در مقالات بايد به كار بسته شود، به لحاظ پژوهشى و نگارشى و ويرايشى، تبيين و به نويسندگان و ويراستاران ابلاغ شد. هدف آن بود كه دورنماى دانشنامه و سياست‏هاى علمى آن را همكاران و همكاوان بدانند و نويسندگان در دقت معنا و ويراستاران در رقت لفظ بكوشند و حاصل تحرى و تحرير آنان همگون شود.

 2. همزمان، مدخل‏ها (عنوان‏هاى مقالات)، بر پايه بسامد آن‏ها در روايات امام على(ع)يا اهميتشان استخراج شد تا مبادا مدخلى مهم فرونهاده شود و ترجيح بلامرجح لازم آيد. به‏تدريج و به تفاريق، بيش از دويست مدخل فرادست آمد و سپس مدخل‏هاى قليل‏الجدوى و كثيرالبلوى، و آن‏چه غيركاربردى مى‏نمود، به يكسو گذاشته شد.

 3. آن‏گاه كه مدخل‏ها تصويب شد، نوبت سفارش مقاله فرارسيد. آنك، با درنگ، نويسندگانى كه در آن موضوع تخصص يا تأليف يا بدان تعلق خاطرى داشتند، شناسايى شدند و قرارداد تأليف، بر پايه »شيوه‏نامه دانشنامه امام على)ع(«، با آنان منعقد شد. در گزينش نويسندگان، عمد داشته‏ايم كه به همه گرايش‏هاى فرهنگى - فكرى در كشور، اقبال كنيم و گروهى، دون گروهى، را - بدون رجحان علمى - ترجيح ندهيم.

 4. پس از سفارش مقاله، تا زمان دريافت آن، رشته ارتباط ما با نويسندگان گسسته نبود و از حمايتشان دريغ نمى‏ورزيديم. گاه منابع لازم را در اختيارشان مى‏نهاديم و گاه سرفصل‏هاى مقاله را استخراج و به آنان ارائه مى‏كرديم و - النهايه - همايشى با حضور بسيارى از نويسندگان دانشنامه برپا كرديم و در آن‏جا نيز سياست‏هاى علمى دانشنامه را به استحضار دانشوران رسانيديم. انديشناك بوديم كه مبادا نتوانسته باشيم، حتى با بخشنامه و شيوه‏نامه، مقاصد خود را به نويسندگان ابلاغ كرده باشيم و، بدين‏رو، مباحثه با آنان را ضرور مى‏شمرديم و چنين كرديم.

 5. چون مقالات فرادست مى‏آمد، حداقل سه نفر آن را مطالعه و ارزيابى مى‏كردند. آن‏گاه انتقادها و پيشنهادهاى اصلاحى به نويسنده ارائه مى‏گرديد و پس از اصلاح وى، ديگر بار ارزيابى مى‏شد. مقالاتى براى درج در دانشنامه تصويب شدند كه حداقل هفتاد امتياز را، از صد امتياز، كسب كردند. معيار ما براى ارزيابى مقالات چنين بود: ساختار و هندسه منطقى: ده امتياز؛ غناى علمى (تتبع(: سى امتياز؛ نظريه‏پردازى )تحليل): پانزده امتياز؛ جامعيت: پانزده امتياز؛ استناد به منابع معتبر: ده امتياز؛ ابتكار: ده امتياز؛ نثر معيار: ده امتياز.

 همه مقالات با اين معيارها، ارزيابى و به سه دسته تقسيم شدند: مقالات مقبول (با امتياز هفتاد تا هشتاد(؛ مقالات مطلوب )با امتياز هشتاد تا نود(؛ و مقالات ممتاز )با امتياز نود تا صد(.

 در مقام گردآورى، جدى‏ترين آفت اين است كه هر چه گرد آمده، گزيده شود؛ همان‏سان كه امام على(ع)فرمود: لا تَكنْ فِيما تُورِدُ كَحاطبِ لَيلٍ و غُثاءِ سَيلٍ. ما بدين آفت متفطن بوديم و هر مقاله را، گو با هر مشقت، به دست مى‏آورديم، از صافى چند نقد و نگر مى‏گذرانديم و تنها آن‏چه را از صافى‏ها مى‏گذشت، مقبول مى‏شمرديم. ما بر آن نبوديم كه »هر نوشته‏اى به يك بار خواندن مى‏ارزد« و »هيچ سياهه‏اى خالى از فايده نيست« )لا يخلو سواد عن منفعة(، بلكه برآنيم كه در عصر انفجار انتشارات بايد بهترين اطلاعات را در اختيار خواننده نهاد.

 6. پس از تصويب هر مقاله، نسخه‏اى از آن به مسئول مأخذيابى سپرده مى‏شد. وى عهده‏دار يكدست كردن ارجاعات در پاصفحه، بسامان كردن كتابنامه هر مقاله و اعراب‏گذارى آيات و روايات بود.

 7. آن‏گاه كه اين مراحل را پس پشت افكنديم، گردونه ويرايش آغاز شد كه بس دشوار بود. از آن‏رو كه هم حجم اثر زياد بود، هم فرصت اندك، هم ويراستاران معدود، هم نثرهاى نويسندگان متفاوت، و هم سليقه‏هاى ويراستاران مختلف بود. سياست ما در ويرايش هر مقاله بر پايه چگونگى نثر آن بود: گاه حداكثر دخالت ويراستار را بايسته مى‏شمرديم و ديگر گاه به حداقل بسنده مى‏كرديم و از ويراستاران مى‏خواستيم در سبك نويسنده تصرف نكنند.

 8. پس از ويرايش هر مقاله، نسخه‏اى از آن حروفنگارى، يا بازحروفنگارى، و سپس دو - سه بار مقابله و نمونه‏خوانى مى‏شد. آن‏گاه نسخه نهايى براى نويسنده فرستاده مى‏شد تا هر گونه خبط و خطايى در آن بنگرد، تذكر دهد. حاصل تكيه و تأكيد ما بر تيزبينى و ريزبينى نمونه‏خوان‏ها، همين است كه خواننده كتابى كم‏غلط فراچنگ دارد.

 9. چكيده‏سازى مقالات نيز چرخه ديگر كار بود كه در اين مرحله صورت مى‏گرفت. از ميان ده گونه چكيده، كامل‏ترين و مشكل‏ترين گونه آن، يعنى »چكيده تمام‏نما« (informative abstract) را مناسب شمرديم و همه مقالات، به اهتمام يك ويراستار ارشد، بدين‏گونه چكيده شد. بر پايه تعريف كتابخانه ملى ايران در اصطلاحنامه كتابدارى، »اين نوع چكيده - كه كامل‏ترين نوع چكيده‏ها و از نظر تهيه مشكل‏ترين آن‏ها است - شامل همه مطالب مهم و اساسى يك نوشته و نتايج كيفى و كمى مندرج در آن است

 10. واپسين چرخه دانشنامه به نمايه‏سازى اختصاص داشت و اين در هنگامى بود كه هر جلد صفحه‏آرايى شده بود. نمايه‏ها جلد به جلد آماده مى‏گشت و در پايان، اطلاعاتِ استخراج‏شده، درهم و يكدست شد. گفتنى است نمايه دانشنامه از مفصل‏ترين نمايه‏هاى كتاب در ايران است.

 برآيند

 آن‏چه گفتيم، فرآيند تدوين دانشنامه بود و آن‏چه خواهيم گفت، برآيند اين تدوين است. در اين باره سخن را نمى‏گستريم؛ زيرا برآيند تلاش ما در دست خواننده است و همو بايد داورى كند. فقط از باب يادكرد، آن هم فروتنانه و بى‏هيچ ادعايى، پاره‏اى از ويژگى‏هاى دانشنامه را برمى‏شماريم:

 1. نوآورى. در دانشنامه راه بر خوشداشت‏هاى شخصى بسته بود، اما باب اجتهاد و نوآورى علمى گشوده بود و، حتى، از آن استقبال و به آن امتياز داده مى‏شد. از اين رو، در شمارى از مقالات دانشنامه به افق‏هاى نوى نگريسته شده و دستاوردهاى جديدى به ارمغان آمده است. اما از اين مهم‏تر، اين است كه در دانشنامه، اساساً، رويكرد جديدى به امام على(ع)شده و شمارى از مباحث جديد و عصرى، بر پايه روايات آن حضرت، بررسى گرديده است.

 فاش بگوييم كه در ديده ما، امام على(ع)در تاريكخانه تاريخ نيست و به گذشته، نپيوسته است؛ بلكه بر فراز تاريخ است و فاتح همه عصرها و گره‏گشا از مسائل و مشكلات. ما با اين زاويه ديد، پاره‏اى از مسائل نوپديد را به محضر آن حضرت برديم و پاسخ آن‏ها را از رواياتش خواستيم و به كف آورديم. اين رويكرد، كه مى‏شايد آن را رويكرد عصرى به امام على(ع)ناميد، بر خلاف رويكرد تاريخى و رايج است كه آن حضرت را فقط در تاريخ مى‏جويد و جز در سوانح زندگى و سيره او نمى‏كاود.

 2. تفصيل. از آن‏جا كه كلى‏گويى در مسائل علمى نه هزينه‏اى مى‏طلبد و نه گره‏گشا است، در دانشنامه از اين آفت پرهيز شده است. ميانگين حجم مقالات دانشنامه پنجاه صفحه است و بدان رو حجم دامنگسترى در نظر گرفته شد تا نويسندگان از كلى‏گويى بپرهيزند و همه زوايا و خباياى موضوع را بكاوند و گفتنى‏ها را ناگفته ننهند. البته مفصل‏تر بودن يك مقاله، لزوماً، به معنى تحقيقى‏تر بودن آن نيست، بلكه گاه بسته به موضوع مقاله، حجم آن بيش‏تر مى‏شود. به هر رو، بناى ما در سفارش مقاله به نويسندگان اين بود كه همه ابعاد و اضلاح موضوع را بررسند و البته ضمن تفصيل، از تطويل و قلمفرسايى بپرهيزند.

 3. تتبع و استناد. در دانشنامه اصل اين بوده كه مقالات، مايه‏ور و غنى وسرشار از مطلب و ملاط باشند و از انشانويسى و عبارت‏هاى ميان‏تهى پرهيز شود. و همان گونه كه خواننده مى‏نگرد، در مقالات دانشنامه توصيف و تحليل به هم آميخته و در مقام توصيف، در روايات امام على(ع)و سيره آن حضرت تتبع شده و مستند هر گفتار آمده است. مقالات دانشنامه مالامال از ارجاع به منابع است و در ارجاع، منابع دست اول مطمح نظر بوده است. هر مقاله كتابنامه مستقلى دارد و مجموع كتاب‏هاى مورد استناد، دو هزار عنوان است.

 4. عدم اقتصار به نهج‏البلاغه. گفتن ندارد كه نهج‏البلاغه مشتمل بر همه روايات امام على(ع)نيست و، بدين‏رو، استدلال به آن، به لحاظ منطقى، تمام نيست و با استناد بدان هرگز نمى‏توان آموزه‏هاى آن حضرت را برنمود. البته استناد به اين كتاب )فقط(، براى كاويدن موضوعى در اين كتاب )فقط(، به لحاظ علمى درست است؛ اما استناد بدان )فقط(، براى تبيين موضوعى در نگاه امام على(ع)، ناكافى و نادرست و مصداق مغالطه نقل‏قول ناقص (incomplete quotation) است. بنا بر اين در دانشنامه به نهج‏البلاغه اقتصار نشده و هيچگاه مابين‏الدفتين اين كتاب موضوعيت نداشته است؛ بلكه به ديگر جوامع روائى، چون غررالحكم و دررالكلم و دستور معالم‏الحكم و نهج‏السعاده، نيز رجوع شده است.

 5. زبان علمى. در دانشنامه كوشيده شده از آوازه‏گرى و شعارپراكنى و لحن خطابى و عاطفى پرهيز شود و بحث علمى فقط با زبان علمى، گو اين‏كه خشك و عبوس، صورت پذيرد. اين ويژگى از آن‏رو مهم است كه ميان نويسندگان و موضوع نوشته‏شان )اميرالمؤمنين(، پيوندى عاطفى وجود داشته و به رغم اين، در قلمگردانى، از هيجان‏زدگى و برخورد احساساتى دورى گرديده و فقط با نثر معيار و زبان علمى سخن گفته شده است.

 6. عنايت به مسائل و مقتضيات عصر حاضر. در دانشنامه فقط به »وقايع سابقه« بسنده نشده، بلكه »حوادث واقعه« نيز، و البته در حوزه معرفت، در كانون توجه بوده است. اساساً شمار معتنابهى از عنوان‏هاى مقالات بر پايه دغدغه‏هاى عصر حاضر گزينه شده و در اغلب مقالات، مقتضيات اين عصر و حساسيت‏هاى آن مطمح نظر بوده است. روشن‏تر بگوييم كه در موضوعات نوپديد، به آراى دانشوران غير مسلمان نيز نيم‏نگاهى شده و گاه بحث‏هاى مقارنه‏اى مطرح و نسبت آن آرا با آموزه‏هاى امام على(ع)تبيين گرديده است. بر آن بوديم كه مسائل مستحدثه را، آن هم در عرصه‏هاى تئوريك، از روايات آن حضرت استخراج كنيم و به مفاد حديث »عَلَينا بِالْقاءِ الْاصُولِ و عَلَيكُمْ بِالتَّفرِيعِ« جامه عمل پوشيم.

 عذرنامه

 سليمان كتانى، دانشور مسيحى لبنانى، مى‏گويد: »درآمدن به آستان سخن از على، كم‏حرمت‏تر از درآمدن به محراب نيست.« و راستى را كه اين سخنى بس سخته است. همان گونه كه هر كس در محراب مى‏كوشد حرمت آن را پاس دارد، هر كه را هم قلم در دست است تا به نام امام على(ع) بگرداند، بايد حرمت آن امام را نصب‏العين خويش سازد. اين نكته‏اى است كه بانيان دانشنامه امام على(ع) بدان عنايت بليغ داشتند و، فراتر از اين، مى‏دانستند كه از آن‏چه عظيم است يا بايد با عظمت سخن گفت و يا دم نهفت.

 ما نتوانستيم از سخن در عظمت امام على(ع) خوددارى كنيم، و درست‏تر اين كه به خود جرئت داديم از عظمت او بگوييم؛ اما سخن در اين است كه آيا توانستيم از عظمت آن حضرت با عظمت سخن بگوييم؟ داورى با خواننده است، ولى صادقانه مى‏گوييم كه چنين مى‏خواستيم و سخت كوشيديم و البته »ما كل ما يتمنى المرء يدركه

 اعتراف مى‏كنيم كه دانشنامه امام على(ع) در خور مكانت بلند امير مؤمنان نيست و كتاب فضل آن حضرت بس پربرگ و بارتر از اين است كه ما با بضاعت مزجاة خويش فراهم ساختيم. در باره آن حضرت فراوان سخن رفته است، و ما نيز اندك سخن نگفتيم، اما سخن‏هاى فراوانى را هم نگفتيم و در واقع نتوانستيم گفت. متقدمان سخن‏هايى زياد را به متأخران وانهادند و متأخران نيز به معاصران و ما هم به آيندگان. هيچ نسلى، در هيچ عصرى، ادعا نكرده است كه: ما ترك الاول للآخر، بلكه اعتراف كرده است كه: كم ترك الاول للآخر.

 مى‏شايد اشاره كرد كه در ارزيابى دانشنامه امام على(ع) و تقويم كيفيت آن، سه شاخصه را نبايد از نظر دور داشت: سرعت و كميت و مؤونت. فراهم‏سازى اين كتاب، از پايه تا پايان، يعنى از حلقه پژوهش و نگارش تا چرخه ويرايش و نشر، بيست ماه به درازا كشيد؛ يعنى هر جلد در چهل و پنج روز آماده شد. تدبير چنين بود كه، به مصداق »اَلْامورُ مَرهُونةٌ بِاوقاتِها«، اين كتاب - كه به نام امام على(ع) است - در سالى به همين نام منتشر شود. و چون فرصت زودگذر بود و ناچار از سرعت بخشيدن به آهنگ كار بوديم، لاجرم و سوگمندانه، از برخى باريك‏نگرى‏ها قطع نظر شد.

 دو ديگر اين‏كه كميت دانشنامه، در شش هزار صفحه، سنگين‏تر از عِده و عُده ما بود. بر آن بوديم كه، تا آن‏جا كه ميسور مى‏نمايد، عنوان‏ها جامع باشد و مقالات كامل. مى‏دانيم كه چنين نشد؛ اما آن‏چه فراهم شد، يكصد و ده مقاله - رساله است و مفصل‏ترين اثر در نوع خود. و آشكار است كه براى آماده‏سازى اين كميت، آن هم با آن سرعت، برخى كمال‏گرايى‏ها را بايد گذاشت و گذشت. آرى، اگر دانشنامه را در يك - دو هزار صفحه سامان مى‏داديم، از اين بهتر سامان مى‏داديم؛ ولى در آن صورت ناچار بوديم كه بسى گفتنى‏ها را ناگفته و نهفته نهيم.

 و النهايه اين‏كه مؤونت پيش‏بينى شده براى اين مجموعه، كفاف آن را نمى‏داد و ساز و برگ كار افاقه نمى‏كرد و جملگى لوازم، مهيا و ممهد نبود. در اين باره زبان به شِكوه نمى‏گشاييم، و هيچگاه نيز »هل من مزيد« نمى‏گفتيم؛ فقط اشاره مى‏كنيم كه اين اثر با كم‏ترين امكانات به فرجام رسيد و اگر مقتضى يكسره موجود بود و مانع نيز مفقود، حاصل كار بهتر از اين بود.

 سخن كوتاه كه كمال ادعاى ما اين است كه ادعاى كمال نداريم. بر آن نيستيم كه آن‏چه فراهم آورده‏ايم »فصل‏الخطاب« است و »نهايةالكلام« و »غاية ما يمكن ان يقال.« مى‏دانيم كه اين اثر خالى از نواقص و نقايص نيست، اما اميد مى‏بريم كه كاستى‏ها و نادرستى‏هاى آن شمردنى باشد؛ و »كفى المرء فضلاً ان تعد معايبه.« اگر مى‏خواستيم آن اندازه درنگ كنيم كه اين كتاب جامع و كامل شود، هرگز از تدوين آن فارغ نمى‏شديم. زيرا، چنان‏كه گفته‏اند و دُر سفته‏اند »الاتقان لانهاية له والاغلاط تصحح مع الزمن.« بنابراين به كتابى - بالنسبه - جامع و كامل، اما موجود، رضا داديم تا كتابى - فى‏المثل - جامع و كامل، اما موهوم.

 با وجود آن‏چه رفت، از باب »اَمّا بِنعَمةِ رَبِّكَ فَحدِّثْ«، بايدمان گفت كه شمارى از مقالات دانشنامه امام على(ع)، در شمار بهترين مقالاتى است كه در موضوع خويش به زبان فارسى منتشر شده است. همچنين تاكنون كتابى بدين تفصيل و بدين تنوع موضوعى، آن هم به گونه تحليلى، در باره امام على(ع) چاپ نشده است. چنين است كه شمارى از ارباب فكر و فرهنگ، كه نسخه‏هاى پيش از انتشار دانشنامه را خواندند، آن را كتابى خواندنى و ماندنى يافتند. همچنين كنگره دين‏پژوهان كشور، كتاب حاضر را شايسته عنوانِ »پژوهش برگزيده سال« شمرد و آن را به جامعه پژوهشى كشور شناساند. اين تشويق‏ها و پشتيبانى‏ها، كه پيراسته از هر گونه شائبه بود، ما را بر آن داشت كه دانشنامه را به كارگزاران گوتنبرگ بسپاريم و از آنان بخواهيم كتابى نفيس و چشمنواز پيشكش خواننده كنند.

محمداسفندیاری

دانشنامه علوم قرآن

فهرست اجمالی و تفصیلی به همراه

چکیده مقالات دانشنامه امام علی(ع)

اوقات شرعی
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 1635
 بازدید امروز : 69
 کل بازدید : 696301
 بازدیدکنندگان آنلاين : 6
 زمان بازدید : 0/2813